AFAD, saat 02.17’de Marmaris Muğla merkezli 5,8 büyüklüğünde bir sarsıntı meydana geldiğini duyurdu. Sarsıntı Muğla, İzmir, Aydın ve Antalya başta olmak üzere etraf vilayetlerden de hissedildi. Marmaris’e 10,43 kilometre uzaklıktaki sarsıntının, 67,91 kilometre derinlikte meydana geldiği belirlendi.
60’tan fazla vatandaşın etkilendiği sarsıntıda panikatak geçiren 14 yaşındaki bir genç de hastanede yapılan tüm müdahalelere karşın kurtarılamadı.
Bu sarsıntı, son devirde bölgede peş peşe yaşanan sarsıntıların sonuncusu oldu. 14 ve 22 Mayıs tarihlerinde tekrar Muğla yakınlarında iki büyük zelzele meydana gelmişti.
Peki Ege ve Akdeniz açıklarında son vakitlerde sıkça meydana gelen bu sarsıntıları nasıl pahalandırmak gerekiyor?
‘BENZER ZELZELELERİN YAŞANMASI KAÇINILMAZ’
Bu bölgede levha hududu zelzeleleri beklendiğini söyleyen Jeoloji Mühendisleri Odası Deprem Danışma Kurulu Üyesi Prof. Dr. Süleyman Pampal, “Zaten tarihi kayıtlara bakıldığında, bölgede çok sayıda büyük sarsıntının meydana geldiği görülüyor. Bu nedenle gelecekte de emsal zelzelelerin yaşanması kaçınılmaz” dedi.
‘EN DEĞERLİ FARKI YÜKSEK ODAK DERİNLİĞİNE SAHİP OLMASI’
“Bu zelzelelerin en kıymetli farkı, yaklaşık 70 kilometre üzere yüksek bir odak derinliğine sahip olmaları” diyen Prof. Dr. Süleyman Pampal, “Karada yani Anadolu levhacığı üzerinde gerçekleşen zelzelelerde bu derinlik çoklukla 7 ila 10 kilometre ortasında değişmektedir. Lakin levha hududunda, odak derinliği çok daha fazla olup 70 kilometreye kadar inebiliyor” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Pampal, “Bu da bu tıp zelzeleleri başkalarından ayıran değerli bir özellik. Levha hudutlarının faal olduğunu ve burada büyük sarsıntıların meydana geldiğini biliyoruz. Kelam konusu sarsıntılar, Afrika levhasının alta dalarak Anadolu levhası altına girdiği bölgede oluşuyor” diye konuştu.
‘8,5-9 BÜYÜKLÜĞÜNDE SARSINTILAR OLABİLİR’
“Ege ve Akdeniz’i bir bütün olarak düşündüğümüzde bu bölgede Ege Dalma-Batma Zonu’nun (Helen Yayı) yer aldığına dikkat çeken Prof. Dr. Süleyman Pampal, “Bu yay kuzey-güney doğrultusunda gerilen ve genişleyen bir bölge olarak isimlendiriliyor. Ayrıyeten bu yay ‘Kıbrıs Yayı’ ismi verilen ikinci bir yay daha çizerek Kıbrıs’tan geçip, Antakya’ya yanlışsız devam ediyor. Burada da Doğu Anadolu Fay Zonu ve Meyyit Deniz Fayı ile kesişiyor. Bölgede 8 ile 8,5-9 büyüklüğünde zelzeleler olabilir; zira geçmişte bu büyüklükte zelzeleler yaşandı” tabirlerini kullandı.
DEPREMİN MÜHLETİ NASIL İLETİLER VERİYOR?
Son yaşanan zelzeleyle ilgili toplumsal medyada en çok konuşulan bahislerden biri de zelzelenin müddeti. Pek çok kişi zelzelenin yaklaşık 5-6 saniye sürdüğünü söylüyor. Bunu nasıl yorumlamak gerekiyor?
Bu soruma Prof. Dr. Süleyman Pampal, “Bu cins bilgiler, zelzele anında hissedilen sarsıntıya nazaran öznel olarak söz ediliyor ve kesin bir kıymetlendirme yapabilmek için resmi bilgilere gereksinim var” yanıtını verdi ve şöyle devam etti:
— Sarsıntının büyüklüğü 5,8 olarak açıklansa da mühleti her vakit büyüklükle birebir orantılı değildir. Örneğin geçmişte İstanbul’da yaşanan bir sarsıntı sırasında seninle telefondayken sen de sarsıntının 7-8 saniye sürdüğünü söylemiştin. O an için bunun 4-5 büyüklüğünde bir zelzele olabileceğini düşünmüştük. Fakat daha sonra bu sarsıntının 6,2 büyüklüğünde ve yaklaşık 14 saniye sürdüğü açıklandı.
— Bu nedenle, zelzelenin mühleti konusunda şimdi net bir şey söylemek mümkün değil. Müddet, zelzelenin merkez üssüne, odak derinliğine, taban şartlarına ve bireylerin bulunduğu yapıya nazaran değişiklik gösterebilir. Şu an için bu zelzeleyle ilgili en net söz, ‘derin odaklı’ bir zelzele olduğu…
‘TSUNAMİYE YOL AÇABİLİR’
Bu çeşit sarsıntıların en dikkat alımlı özelliklerinden birinin de tsunamiye yol açabilmeleri olduğunun altını çizen Prof. Dr. Süleyman Pampal, “Özellikle Güneybatı Anadolu kıyıları, geçmişte bu cins tesirlerle karşılaşmış. Antalya’dan başlayarak Muğla, Aydın ve İzmir kıyılarında daha evvel tsunami dalgaları gözlemlendi. Lakin bu durum, abartılacak ya da paniğe kapılmayı gerektirecek bir tehdit değil” dedi.
Prof. Dr. Pampal, “Tsunamiler, depremin çabucak akabinde başlar ve sarsıntının merkez üssü kıyılara ne kadar uzaksa, kıyıya ulaşma müddeti de o kadar uzun olur. Örneğin, hudut sınırı yaklaşık 300 kilometre uzaklıkta ve bu da bize kıyı bölgelerimizin 15-20 dakikalık bir tahliye mühleti olabileceğini gösteriyor. Ayrıyeten AFAD’ın bu hususta hazırlık ve erken ihtar sistemlerine yönelik çalışmaları da var. Hasebiyle, yanlışsız tedbirlerle tsunami kaynaklı kayıpların en aza indirilmesi mümkün” tabirlerini kullandı.
EGE DALMA-BATMA ZONU’NA (HELEN YAYI) DİKKAT!
Afrika Levhası’nın Ege Denizi altına daldığı alanda oluşan, faal sarsıntı ve volkan üreten bir tektonik alan var: Helen Yayı olarak da bilinen Ege Dalma-Batma Zonu.
Yunanistan’ın güneybatısındaki İyon Denizi’nden başlayıp, Girit ve Rodos’un güneyinden geçerek Fethiye Körfezi’ne gerçek uzanan bu yayı doktora tezi için çalışan Prof. Dr. Tuncay Taymaz, daha evvel bahisle ilgili görüşlerine danıştığımda şu sözleri kullanmıştı:
“Ege Dalma-Batma Zonu, Girit’in altından geçerek Rodos’tan itibaren Fethiye Körfezi’ne gerçek uzanıyor. Bu yapı, Fethiye-Burdur Fay Zonu aracılığıyla Anadolu’daki öteki fay sistemleriyle temas kuruyor. Şayet bu yay üzerindeki bir zelzele Rodos açıklarında meydana gelirse, o vakit Türkiye’nin kıyı bölgeleri de etkilenebilir. Hakikaten tarihi kayıtlarda, bu bölgede oluşan zelzeleler sonucunda büyük tsunamilerin yaşandığı biliniyor.”
Yine daha evvel Ege’de yaşanan bir öbür zelzele sonrası görüşlerine başvurduğum Jeofizik Mühendisi Atakan Yüklü ise bu yayla ilgili şu bilgileri paylaşmıştı:
“Leonardo da Vinci notlarında Antalya yakınlarından, ‘Adalya’ olarak bahsediyor. Bir zelzele olduğunu ve denizde ortaya çıkan yarığa üç saat boyunca deniz suyunun dolduğunu, akabinde denizin eski halini aldığını yazıyor. Bu sarsıntı sonucunda şu an Kekova Batık Kenti’ni sular altında görüyoruz. Başka yandan Myra, Patara, Aperlae, Kekova, Simena, Rhodiapolis antik kentlerinin MS 141 ve 246 sarsıntılarında çok önemli etkilendikleri, hatta Roma imparatorlarının bu kentlere yardımlarda bulunduğu da kaynaklarda görülüyor.”
